Het nieuwe tuinieren
Bijdrage van Rini Biemans, stadsdokter
Een stukje geschiedenis
We hebben ons tuinhuisje in 2007 gekocht. We hadden toen net een tweeling van een half jaar en een piepklein appartement in het oude noorden. Karin en ik hebben naast ons gezin het bedrijf Creatief Beheer waarmee we in 2003 zijn gestart met het inrichten van braakliggende terreinen. We deden dit als kunstenaars met het idee buurten wat groener en kindvriendelijker te maken. Je zag dat twee soorten mensen als eerste een praatje kwamen maken. De loners en zonderlingen en de wat je tegenwoordig ‘actieve bewoners’ zou noemen. De laatste kwamen altijd controleren wat we kwamen doen en waren vaak achterdochtig. De eersten vonden het prachtig omdat wij ze accepteerden hoe ze waren. Tegelijkertijd stootte dat de normale mensen weer af. Kinderen hadden hier geen last van. Als je aardig tegen de kinderen was en leuke dingen deed kwamen de ouders op zeker moment vanzelf en steunden het project actief. De ‘actieve bewoners’ draaiden bij maar bleven kritisch. Wee, als we er een zooitje van maakten. Opruimen en vriendelijkheid werd al snel onze tweede natuur. ‘Dorpsleven in de stad’, noemden we het. Zaak is dat iedereen zijn plekje vond en dat conflicten niet perse werden voorkomen maar opgelost zodat mensen meer gevoel voor elkaar kregen. Als je probeert conflicten te voorkomen geeft dit ondergrondse spanningen en dan is de ontploffing des te groter of dingen worden stiekem gesloopt of er wordt continu gebeld naar de gemeente.
Ecologisch tuinieren
Het nieuwe bestuur van onze vereniging heeft de ambitie ons park ecologischer te beheren. Dat juich ik toe maar ik weet uit ervaring hoe lastig het is om mensen hierin mee te krijgen. Naast een verandering in beheer vraagt dit ook een verandering hoe we naar elkaar en de natuur kijken. Dit is een sociaal proces.
Nu 23 jaar verder hebben we het sociale waarmee we zijn begonnen gekoppeld aan het ecologische en geven we dit sinds 2019 vorm in een uitdaagtraject waarbij we het schoon en groen onderhoud integraal en participatief uitvoeren op een viertal plekken samen met vrijwilligers. Schoon, fraai en verzorgd zijn hierbij de eerste zorg omdat dit voor draagvlak zorgt in de wijk. Iedereen ergert zich aan het zwerfvuil en zowat iedereen wil meer groen zeker nu langzaam bekend wordt hoe gezond dit is: een groene leefomgeving.
Het mooie is dat onze manier van tuinieren redelijk simpel is. Je kan meteen beginnen maar je raakt nooit uitgeleerd. Het wordt ook steeds leuker. Je leert je tuin kennen, de planten en dieren maar ook jezelf op een andere manier dan dat je voor mogelijk hield. Je oude tuinkruid komt ook van pas mits je bereid bent deze anders in te zetten.
Weerstand bieden tegen de weerstand
Dit nieuwe ecosociale tuinieren is dus vooral geschikt voor de publieke ruimte (ontmoeting- en leefruimte) in steden en particuliere tuinen waar mensen de natuur willen leren kennen en zichzelf gezonder maken. Omdat het radicaal anders is dan wat we gewend zijn – het vermaledijde onkruid mag gewoon meedoen en slakken zijn geen probleem – is het in het begin vooral weerstand bieden tegen alle opmerkingen en reacties van de klassieke tuiniers. Het barst namelijk van de mensen die het beter weten. Die zien het nieuwe tuinieren vaak als amateurisme of zelfs verwaarlozing vanwege verspreiden van onkruid. Wij zijn op onze volkstuin vooralsnog de enigen die zo tuinieren en hoewel we veel complimenten krijgen over hoe levendig en romantisch onze tuin eruitziet krijgen we ook veel opmerkingen over het ‘onkruid’ en laatst zelfs een brief van de tuincommissie. Het vergt dus wel een bepaalde vriendelijke edoch vastberaden houding richting de buren.
Ecologisch tuinieren, hoe doe je dat dan?
Als je denkt, ‘dat lijkt me wel wat’, zal ik hier de principes van waaruit we tuinieren nog even op een rij zetten.
- Minimaal 50% inheemse planten. Tuinplanten zijn altijd welkom mits natuurlijk zonder gifstoffen. Ze zorgen voor extra nectar en vrolijke accenten in de tuin.
- Als onderhoud dien je de grazers in de ‘vrije natuur’ te imiteren. In het voorjaar dient er flink gegraasd te worden anders verdwijnt de gevarieerde kruidenlaag. Bij maaien wint het gras, bij grazen de kruiden.
- Via bodemtransplantatie waarbij je zowel bodem als planten verplaatst kun je je tuin vormgeven en van extra accenten voorzien. Het planten of juist verwijderen van een overdaad aan tuinplanten hoort hier ook bij.
- Zorg dat de perken of je tuin iedere paar maanden naar de kapper gaan. Via snoeien en knippen zorg je voor de fraaie verzorgde uitstraling. Markeren – de scheidslijn tussen groen en grijs – is hierbij belangrijk. Paden vrij houden, heggen strak knippen voor accenten zijn voor-de-hand-liggende zaken die het totaalbeeld aanzienlijk verbeteren.
Inspiratie voor VTV de Wilgentuin
Het belangrijkste is dat je gewoon begint en al doende leert want daar zit de grootste vreugde en verassing van het nieuwe tuinieren. Op onze website BIOCROW.nl vind je allerlei verhalen en inspiratie. Het mooie is dat deze manier van tuinieren redelijk simpel is en hetzelfde doel nastreeft; een mooie verzorgde tuin en openbaar groen. Tegelijkertijd zorgt de eis van 50% inheems voor een garantie dat de ongewervelden en de insecten zich ook kunnen voortplanten. Want tussen wat we voorheen onkruid noemde bevinden zich de waardplanten die deze kleine beestjes nodig hebben voor hun voortplanting. Je kan meteen beginnen met dit nieuwe ecologische en sociale manier van tuinieren. Je moet wat achterhaalde ideeën achter je laten – dat is het moeilijkste – maar raakt nooit uitgeleerd. Inheemse planten hebben een eigen wil en komen en gaan vanzelf. Het tuinieren wordt zo steeds leuker. Je leert je tuin en de natuur kennen, maar ook jezelf en elkaar op een andere manier dan dat je voor mogelijk hield.
Sociaal is hier belangrijker dan ecologie. Het liefste zou ik deze manier van tuinieren introduceren bij de werkbeurten voor de liefhebbers. Leden die liever klassiek tuinieren is helemaal prima. Het is een inmiddels bewezen feit dat plaatsen met menselijke interventie, mits goed toegepast, meer biodiversiteit bieden dan verwilderde perken. Tuinplanten leveren immers ook nectar en beschutting en zolang de kraamkamer op orde is neemt de biodiversiteit op ons park toe. Als het er dan ook nog fraai en verzorgt uitziet met een wisselend romantisch weelderig beeld in de verschillende seizoenen. Voor mensen die willen zien hoe dit eruit ziet. Onze tuin rond huisje 72 is een voorbeeld hoe dit eruit kan zien. In Rotterdam West onderhouden we Park 1943 op deze wijze sinds 2019. Hier lijken de perken op een landweg, een open plek in het bos en een bloemenweide.